Ontsluiting/ RDA-Commissie

Verslag en alle presentaties RDA studiedag op 29 september 2016

RDA Studiedag 2016 RDA Studiedag

De traditie van de Commissie Ontsluiting om elke 2 jaar een studiedag te organiseren werd op 29 september 2016 opgepakt door haar opvolger, de FOBID Commissie RDA. Het thema was dit jaar "Standaardisering: keurslijf of kans?" en dit thema werd ingeleid door Marijke Abrahamse van het Forum Standaardisatie. Marijke wees op het belang van standaardisatie in het algemeen, en van internetstandaarden in het bijzonder en beargumenteerde het belang van open (gratis) standaarden voor de publieke sector (met name de overheid). Naar aanleiding van een vraag uit de zaal benadrukte zij dat het gebruiken van een gratis beschikbare standaard niet betekent dat de daarmee verspreide content ook per definitie gratis hoeft te zijn. Ze gaf ook in de toelichting aan dat hybride situaties zich in de praktijk vaak voordoen, zoals bij RDA, waar de regelgeving tegen een nominale bijdrage beschikbaar is (RDA Toolkit), maar waar structurele elementen voor ontwikkelaars vrij beschikbaar zijn (RDA Registry).

Dagvoorzitter Dorien Haagsma gaf het woord vervolgens aan Marja Smolenaars, vertegenwoordiger namens Nederland in de European RDA Interest Group (EURIG). Zij vertelde hoe RDA een echt internationale standaard probeert te worden, door directe inspraak van vertegenwoordigers van zes regio's, waar Europa er één van is. Op dit moment is Renate Behrens van de Deutsche Nationalbibliothek de vertegenwoordiger voor Europa. Marja riep Nederland op, namens de zieke Lian Wintermans die zij verving, om de ervaringen met RDA vooral met elkaar en met de RDA-commissie te delen, omdat die ervaringen waardevol kunnen zijn om afwijkende Nederlandse praktijk in te brengen bij EURIG en de RDA Steering Committee (RSC).

In een duopresentatie gingen Karin Lodder en Arjan Dekker in op de internationale auteursidentificatie ISNI. Beide zijn werkzaam voor de Koninklijke Bibliotheek, die voor Nederland de officiële registrator is van nieuwe ISNI-nummers. Karin gaf achtergronden over de keuze voor ISNI ten opzichte van ORCID, waarbij de bredere toepassing van ISNI en het internationale karakter doorslaggevend waren. Arjan liet zien welk werk er kwam kijken bij het integreren van de ISNI-registratie met de bestaande Nederlandse Thesaurus van Auteursnamen. Het werk is nog maar recentelijk begonnen, maar het is zeker de moeite waard, omdat het ontbreken van een auteursidentificatie wordt erkend als het belangrijkste knelpunt in de keten van auteur/uitgever-boekhandel/bibliotheek.

De internationale spreker was Gordon Dunsire, voorzitter van de internationale RDA Steering Committee (RSC). Hij gaf een toelichting op het nieuwe IFLA-LRM, het geharmoniseerde model dat FRBR, FRAD en FRSAD verenigt. Op dit moment wordt de laatste hand gelegd aan de toelichting bij het model, en daarna zal het officieel bekrachtigd worden door RSC en IFLA. Hij liet de belangrijkste wijzigingen zien, hoe dit leidt tot een verbeterde granulariteit bij linked data, en wees de aanwezigen op het werk van de Nederlandse RDA-commissie om de RDA-registry te gaan vertalen. Dit is niet alleen handig om definities te krijgen van alle RDA-termen in de eigen taal, maar onontbeerlijk voor ontwikkelaars van meertalige catalogiseersoftware.

Na de lunch ging een kleiner gezelschap door met de eerste Nederlandse Jane-a-thon; een bijeenkomst waarin deelnemers kunnen oefenen met RDA-entiteiten en elementen, zonder de beperkingen van een beschrijvingsformaat zoals MARC21. Hiervoor is een trainingstool ontwikkeld met de naam RIMMF: RDA in Many Metadata Formats (invoeren in pure RDA, uitvoeren in MARC21, Bibframe of RDF). Omdat de programmeur van het programma op Hawaï zat werd Gordon Dunsire bereid gevonden een toelichting op het programma te geven. In het verlengde van zijn vorige presentatie liet hij zien hoe RIMMF ook gebruik kon maken van het gedeelte van de RDA Registry dat reeds in het Nederlands vertaald werd.

Het onderwerp van de Nederlandse Jane-a-thon was het werk en de persoon van Multatuli. Klaartje Groot van het Multatulihuis gaf een toelichting op de vele Expressies en afgeleide Werken van met name de Max Havelaar, om mensen warm te maken voor welke relaties er tussen Werken gelegd konden worden. Er waren wel wat technische hindernissen te overwinnen (met een geleende laptop zonder muis over een splinternieuw wifinetwerk een onbekend programma gebruiken), maar er was duidelijk ook veel overleg en het geheel voelde als een ontdekkingstocht. Tijdens de evaluatie werd aangegeven dat de toepasbaarheid niet direct was, maar dat een Jane-a-thon voor de persoonlijke ontwikkeling wel degelijk voor herhaling vatbaar was. Peter Schouten van Ingressus en Gordon Dunsire gaan de komende tijd aan de slag om de opbrengst te analyseren, te ontdubbelen en beschikbaar te stellen op de website r-balls.info, zodat op het werk van de eerste studiedag voortgebouwd kan worden door wie dat maar wil.

Presentatie Marijke Abrahamse
Presentatie Lian Wintermans
Presentatie Arjan Dekker en Karin Lodder
Presentatie Gordon Dunsire

Activiteiten 2015-2016

Na de kickoff op 3 november 2014 hebben in 2015 twee vergaderingen plaatsgevonden. De eerste was in juli, de tweede in november.

De onderwerpen die langs kwamen waren:

  • De rol van de commissie: hebben we dezelfde visie en willen we ons committeren aan de uitvoering van hiervan? We hebben niet allemaal hetzelfde kennisniveau en dat geeft aarzelingen bij het oppakken van acties. Inmiddels zitten we meer op één lijn hierin;
  • Wijzigingen in het RDA profiel: hier zijn concrete acties uitgevoerd. De RDA toolkit is bijgewerkt tot en met 2015 en de helpdesk is bijgepraat hierover. Een artikel over de wijzigingen zal nog dit jaar verschijnen in zowel IP als het Bibliotheekblad. Dit wordt een jaarlijks terugkerende activiteit;
  • Communicatie: hoe zorgen we ervoor dat we onze achterban informeren? Hoe komen we erachter welke bibliotheken over zijn op RDA en welke bibliotheken nog niet? Kunnen we daar een rol bij spelen;
  • Internationale ontwikkelingen: hoe haken we aan bij de internationale ontwikkelingen. We geven input op vragen die onze kant op komen, maar zouden ook een meer proactieve rol willen spelen;

Voor 2016 hebben we het plan een RDA studiedag te organiseren, in vervolg op de vroegere FOBID studiedagen. We denken aan een dag waarin theorie en praktijk van RDA centraal staan: in de ochtend best practices en in de middag zelf aan de slag met RDA middels een zogenaamde Jane-a-thon (tijdens een Jane-a-thon kunnen deelnemers ervaring opdoen met het catalogiseren volgens RDA informatie-eenheden, zonder de beperkingen van een invoerformaat zoals MARC21 en Pica3).

Samenstelling per 2016

Mevrouw Marja Smolenaars, Koninklijke Bibliotheek, Den Haag (voorzitter)
Mevrouw Elsa de Almeida Valente, Erasmus Universiteit, Rotterdam
Mevrouw Yvonne van den Broek, Universiteitsbibliotheek, Maastricht
Mevrouw Nel ten Brug, Rijksmuseum, Amsterdam
Mevrouw Christiane Flapper, Fontys Hogescholen, Eindhoven
De heer Frits de Goojer, Universiteitsbibliotheek, Utrecht
Mevrouw Anneke Houtkamp, Vrije Universiteit, Amsterdam
Mevrouw Linda de Man, NBD Biblion, Den Haag
Mevrouw Sandra van de Putte, Muziekweb/ Centrale Bibliotheek Rotterdam
De heer Peter Schouten, Ingressus, Rotterdam
De heer Ed van der Vlist, Koninklijke Bibliotheek, Den Haag
Mevrouw Barbara Vermaas, Fontys Hogescholen, Eindhoven
Mevrouw Lian Wintermans, Koninklijke Bibliotheek, Den Haag

Over de RDA-commissie:

Het doel van de RDA-commissie is:

  • Het borgen van de kennis van de toepassing van de RDA-regels in Nederland;
  • Ondersteunen van en klankbord zijn voor de RDA helpdesk;
  • Voorzien in de behoefte aan een Nederlands standpunt in vragen omtrent de toepassing van RDA. Deze vragen kunnen zowel van de werkvloer (via de RDA Helpdesk) komen als vanuit de EURIG, het Europees samenwerkingsverband ten behoeve van de implementatie van RDA;
  • Aansluiten bij internationale samenwerkingsverbanden op het gebied van RDA (EURIG, JSC, IFLA);
  • Bijdragen aan de ontwikkeling van RDA.

De taken van de RDA-commissie zijn:

  • Zorgen dat relevante Nederlandse documenten beheerd worden en zijn opgenomen in de RDA-toolkit (Glossary, 10-stappen plan, etc);
  • Het innemen van een Nederlands standpunt over de toepassing van RDA-regels, naar aanleiding van vragen van de RDA-helpdesk, of naar aanleiding van ontwikkelingen in de internationale bibliotheekwereld (de commissie is adviserend en ondersteunend aan bibliotheken die RDA willen gebruiken; geen toezichthouder die ervoor zorgt dat alle Nederlandse bibliotheken RDA gebruiken en dat ook correct doen);
  • Het beantwoorden van vragen die vanuit de RDA-helpdesk komen en, indien relevant, het innemen van een Nederlands standpunt voor openstaande vragen;
  • Beheer van het Nederlands RDA-profiel, inhoudende dat keuzes en opties in de toolset worden verwerkt;
  • Participeren in EURIG, het bestuderen van de ingediende wijzigingsvoorstellen en het formuleren van een standpunt;
  • Het formuleren van RDA-wijzigingsvoorstellen ter bespreking en eventueel indienen bij Joint Steering Committee door EURIG;
  • Het organiseren van een jaarlijkse studiedag voor FOBID-leden.

NB: de RDA Helpdesk is het eerste aanspreekpunt voor de beantwoording van vragen over RDA-regels. Als de RDA-helpdesk geen antwoord kan geven, dan kan er doorgeschakeld worden naar de RDA-commissie.

Organisatiestructuur RDA-commissie

De RDA-commissie is samengesteld uit deskundigen op het terrein van de bibliografische regelgeving en ontsluiting uit Nederlandse bibliotheken die de RDA ook gebruiken. Er zitten vertegenwoordigers in van de KB, UB’s, OB’s, SHB en WSWB. De KB heeft zorggedragen voor de samenstelling van de commissie in het voorjaar 2014. Het FOBID-bestuur heeft dat bekrachtigd en de leden benoemd.

Het minimum aantal leden bedraagt vijf. De Koninklijke Bibliotheek is altijd lid. De commissie kiest zelf een voorzitter. De KB zorgt voor secretariële ondersteuning.

De commissie vergadert minimaal 1 x per jaar. Indien nodig, bijvoorbeeld omdat er vragen van de RDA-helpdesk op antwoord wachten, kunnen er aanvullende vergaderingen worden ingepland.

De RDA-commissie rapporteert jaarlijks aan het FOBID-bestuur.

De eerste RDA-commissieleden zullen de benodigde procedures in overleg met de RDA-helpdesk op papier zetten.

Lees meer over RDA op Wikipedia

Contact

fobid@kb.nl

 

FOBID - Netherlands Library Forum